Over De Onderbreking

NU IN DE WINKEL!

FLAPTEKST:

Na het verschijnen van de roman Exile, aan de vooravond van 11 september 2001, verdwijnt schrijver Victor Tupelo.

Tot hij bij Hotel Kilimanjaro aanklopt. De receptionist van het hotel blijkt een trouwe lezer van Tupelo's werk en bovenmatig geïnteresseerd in diens manuscript. Hij  nodigt de auteur uit om het aan hem voor te lezen. Het voert de receptionist onder meer mee naar luxe hotels, de Interstate 5 van Los Angeles naar Anaheim en de redactie van een gossiptijdschrift in Santa Monica. Geheel vrijblijvend is deze voorleessessie niet, want hoe langer Tupelo in het  hotel verblijft, hoe duidelijker het hem wordt dat hij er wellicht nooit meer weg komt. En niet alleen vanwege de almaar aanhoudende sneeuwstorm.

DE BOZE MACHINE - Q & A met Thomas van Aalten over De Onderbreking

1. Waar gáát dit boek over?

>> Elk nieuw boek van Thomas van Aalten wordt steeds ingewikkelder om uit te leggen. Als ik een poging zou moeten doen, gaat het over een vermist personage in een parallel universum. Bovenal gaat het over de terugblik op de ‘jaren nul’, die in feite begonnen op 11 september 2001. Maar als je De Onderbreking wil lezen als een roman over een klant in een hotel die zijn verhaal vertelt aan een kettingrokende receptionist, mag dat ook. Zal ik een vergelijking maken met schilderkunst? Het boek is industrieel en futuristisch als Giacomo Balla, maar bij vlagen dromerig als René Magritte.

2. Waarom heb je het geschreven?

>> Er is één standaarduitdrukking van mobiele bellers: ‘Waar ben je?’. Eigenlijk kan je die vraag anno 2009 niet meer stellen aan een twintiger of dertiger. Want waar zijn we? Op Hyves? Op Googlemaps? Facebook? Waar is dat? Een server in Sillicon Valley? In 2001, een paar maanden voor 9/11, schreef ik een hedonistisch, nihilistisch boek met de titel ‘Tupelo’. Er is sindsdien veel veranderd. Ik vroeg me af waar Victor, de hoofdpersoon uit Tupelo, zou zijn. Hij zou schrijver zijn geworden, dacht ik. Toen ben ik gaan fantaseren. Het moest een collage worden, coherent genoeg om er een verhaallijn in te herkennen, maar ook met genoeg verwarring - zodat de lezer het af en toe in de hoek van de kamer wil smijten van onbegrip.

3. Vanwaar dat onbegrip? Wil je niet dat mensen je boek begrijpen?

>> Het heeft niks te maken met geforceerd moeilijk doen. Zie het zo. Als je décorstukken in allerlei vormen achter elkaar zet, krijg je een décor. Het hangt van de blik van de toeschouwer af hoe dat décor zich openbaart. Meestal zitten toeschouwers op een vaste plek in de zaal. Ik schuif graag met décorstukken, maar ook slechts met onderdelen, zodat je nét niet begrijpt wat je nu precies ziet. Ik beitel en ik sample en ik schaaf tot er een dollemansrit ontstaat, die nog genoeg lijkt op een voorstelbare situatie. Maar ik zet je niet in de zaal, maar half schuin achter de coulissen. De informatie komt tot je, maar je weet nog niet hoe je het moet plaatsen. Laat het op je inwerken. Het boek is gewoon nog niet afgelopen als je het uit hebt.

Goede kunst hoeft niet per sé logisch te zijn, maar het moet wel kloppen. Wie zegt dat het logisch is dat Pink Floyd achter een muur ging spelen ten tijde van The Wall ? Geen tourmanager zou dat logisch hebben gevonden! Waarom haalde een VPRO-programmadirecteur het in zijn hoofd om Wim T. Schippers groen licht te geven voor de tv-serie De Lachende Scheerkwast zonder dat er maar één scheerkwast in de serie voor komt? Omdat het klopte .

Erg jammer is dat in onze huidige maatschappij, die duidelijk op behavioristische principes is gefundeerd, de logica steeds onvermijdelijker wordt. A en B zijn een Siamese Tweeling geworden. Met de ijzingwekkende conclusie dat nuance ontbreekt. Harde feiten, liefst gevangen in oneliners van spanbeton, willen we horen, zien, lezen en voelen. Alles wat afwijkt flikkeren we weg. Terreurdreiging? Verschrikkelijk! Want da’s logisch. Onmiddellijk onze kinderen van school halen, de ramen sluiten en in blinde paniek SBS 6 aanzetten. Want da’s logisch. We hebben een schrijver nodig voor een borrelprogramma? Bel Joost Zwagerman. Da’s logisch. Je staat in de file? Je gaat geërgerd op de vluchtstrook rijden om maar eerder bij die afrit te zijn. Want da’s logisch. Maar logisch betekent niet altijd dat het klopt.

Hoofdpersoon Victor Tupelo kan een uitstapje maken door te praten over zijn grootvader die in een zeppelin de wereld over vloog, Victor is in de ene scène een vader, in de andere scène een gefrustreerde crossmediale journalist en in een andere verhaallijn weet hij helemaal niet wie hij is. Al deze verhalen vertelt Victor aan hotelreceptionist Harry. Daar is niets logisch aan en hij weet het. En de lezer ook. Maar het klopt.

4. Je noemde net The Wall van Pink Floyd. Wat heeft dat met De Onderbreking te maken?

>> The Wall is één van mijn favoriete films én platen ooit. Overigens geldt ook voor deze film: niet logisch, klopt wel. Pas op! Je zou denken dat elke goede filmmaker of schrijver altijd met de grenzen van de logica speelt. Dat hoeft niet per sé. Sommige films of boeken zijn prachtig logisch en kloppend. Neem The Road to Los Angeles van John Fante of Wyoming van Barry Gifford.

Wat Roger Waters heeft gemaakt met The Wall is ongelooflijk. Daar neem ik mijn hoed voor af. De nummers zijn zo warmtevol en met liefde voor kunst gemaakt, en toch gaat The Wall over niets dan leegte, angst en de zelfkant. De verfilming met Bob Geldof in de hoofdrol is perfect. De agressieve, afstandelijke toon uit One of My Turns illustreert perfect hoe Victor en zijn (ex-)vriendin Claire met elkaar omgaan. Alleen is Victor geen doorgedraaide muzikant, zoals Geldof, maar een doorgedraaide schrijver. Misschien nog wel erger.

5. Hoe wil je met De Onderbreking beklijven?

Vergelijk het met een erg goed rockconcert. De rook, het licht, de intentie, de zaal. Je kijkt niet alleen maar naar zingende mannen of vrouwen met instrumenten. De band kruipt in je hoofd, raakt je in je ziel. Ik wil als schrijver ook in je hoofd kruipen, zodat je losweekt van de dagelijkse realiteit.

Andrew Eldritch, zanger van The Sisters of Mercy, zegt: 'We need to get inside your head. By any means necessary .'

Wat heb ik er aan als ik je gewoon een lulboek verkoop dat je daarna weer in de trein zou laten liggen omdat je het ‘wel aardig’ vond?

Ik heb groot respect voor vertellers van het ‘kleine’. John Cheever is absoluut een van de grootste schrijvers van de vorige eeuw, terwijl hij ovr kleine, alledaagse dingen schreef. Maar dat is een ander soort schrijver.

Ik zie mij als operator van een high tech machine. Die machine neemt af en toe de gedaante aan van een monster dat mij meevoert naar vreemde oorden. Zoals een tunnel waar geen einde aan komt en dus geen tunnel is, een land waar papier naar beneden dwarrelt als sneeuw en waar zwaartekracht net zo schaars is als liefde. Ik denk de machine in bedwang te hebben, maar de machine heeft míj in bedwang. Ik weet niet hoe lang ik nog met die boze, arbeidsintensieve machine kan werken. Want ook ik krijg dorst van het harde werken.

Ik heb mijn volgende boek al weer af, ook nu werd ik weer gedrild door de machine. Maar daarna wil ik eindelijk eens een boek schrijven dat bijna alleen maar om te lachen is. Ik heb al een idee, het boek moet zich alleen nog laten schrijven door de machine. Dit keer is het hopelijk geen demonische machine, maar een goedlachse.